Dünya ticaretinin hacim olarak yaklaşık %90’ı ve ekonomik değer olarak %70’inin üzerindeki bir bölümü deniz taşımacılığı ile gerçekleştirilmektedir. Bu durum, uluslararası ticaretin düğüm noktaları olan limanların emniyet ve güvenliğinin sağlanmasını küresel tedarik zincirlerinin sürdürülebilirliği açısından kritik hâle getirmektedir. Liman sahalarında meydana gelebilecek afet ve acil durumlar yalnızca ekonomik kayıplara yol açmakla kalmamakta; aynı zamanda çevresel, sosyal ve operasyonel açıdan zincirleme etkiler doğurmaktadır. Bu kapsamda, “Limanlarda Afet ve Acil Durum Yönetimi: Çevresel Etkiler ve Müdahale Yaklaşımları” başlıklı proje, liman alanlarında özellikle yangın kaynaklı acil durumların çevresel sonuçlarını ve müdahale süreçlerini bütüncül bir bakış açısıyla ele almayı amaçlamaktadır.
Ülkemizin deprem, sel ve orman yangınları gibi doğal afetlere açık bir coğrafyada yer alması, limanların da bu risklerden doğrudan veya dolaylı olarak etkilenmesine neden olmaktadır. Özellikle tehlikeli yük sınıfına giren kimyasal, yanıcı ve patlayıcı maddelerin elleçlendiği limanlarda yangın riski çok daha yüksek boyutlara ulaşabilmektedir. Yangınların kontrol altına alınamaması durumunda; hava kalitesi bozulmakta, deniz suyu kirlenebilmekte, toksik maddeler çevreye yayılabilmekte ve ekosistem üzerinde uzun vadeli etkiler oluşabilmektedir. Bu nedenle yangın öncesi risk analizi, yangın anı müdahale planları ve yangın sonrası çevresel iyileştirme süreçleri afet ve acil durum yönetiminin temel bileşenleri arasında yer almaktadır.
Son yıllarda ülkemizde meydana gelen büyük ölçekli yangınlar, liman ve kıyı bölgelerinde entegre afet yönetim sistemlerinin önemini ortaya koymuştur. Özellikle 2023 ve 2025 yılında Çanakkale ilinde meydana gelen geniş çaplı orman yangınları, yangının yalnızca doğal alanlarla sınırlı kalmayıp yerleşim yerleri, sanayi tesisleri ve lojistik altyapılar üzerinde de ciddi tehdit oluşturabileceğini göstermiştir. Yoğun duman, hava kirliliği, ulaşımın aksaması ve tahliye süreçleri gibi unsurlar, afet yönetiminde çok paydaşlı ve koordineli müdahalenin gerekliliğini açıkça ortaya koymuştur. Limanların ormanlık alanlara ve yerleşim bölgelerine yakın konumlanması, yangın riskini daha da artırmaktadır.
Liman sahalarında aktif yangın algılama ve erken uyarı sistemlerinin kurulması, acil durum eylem planlarının düzenli olarak güncellenmesi ve personelin teorik ve uygulamalı eğitimlerle desteklenmesi, afet yönetiminin etkinliğini artırmaktadır. Yangın anında insan davranışlarının öngörülebilir olmaması nedeniyle düzenli tatbikatlar ve senaryo bazlı eğitimler büyük önem taşımaktadır. Ayrıca liman işletmeleri, liman başkanlıkları, belediyeler, itfaiye birimleri ve çevre otoriteleri arasında güçlü bir koordinasyon mekanizmasının oluşturulması; müdahale süresini kısaltmakta ve çevresel etkilerin minimize edilmesini sağlamaktadır.
Bu proje kapsamında, limanlarda yangın risklerinin belirlenmesi, çevresel etkilerin analiz edilmesi, müdahale süreçlerinin değerlendirilmesi ve sürdürülebilir afet yönetimi modellerinin geliştirilmesi hedeflenmektedir. Böylece limanların operasyonel sürekliliğinin korunması, çevresel zararların azaltılması ve can-mal güvenliğinin sağlanmasına katkı sunulması amaçlanmaktadır.